Doğu ve Batı Jeopolitiğinde Türk Politiğini Etkisizleştirme Stratejileri./ Ahmet Cemal CAN

2

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Doğu ve Batı Jeopolitiğinde Türk Politiğini Etkisizleştirme Stratejileri.

Çin’in “Yuan Jiao Jin Gong” Doktrini ve Batı’nın Oryantalist Asimilasyon Paradigması.

Yazar: Ahmet Cemal CAN

Özet: Tarihsel süreçte Avrasya jeopolitiğinin merkezinde yer alan Türk toplulukları, doğuda Çin (Doğu Asya) ve batıda Avrupa/Arap-Bizans (Batı Akdeniz ve Atlantik) medeniyet havzalarıyla sürekli bir etkileşim ve rekabet içerisinde olmuştur.

Türk bozkır konfederasyonlarının ve devlet yapılarının yüksek askeri hareket kabiliyeti ve esnek jeopolitik manevraları, her iki medeniyet havzasını doğrudan askeri çatışmadan ziyade uzun erimli “yumuşak güç”, “vekalet savaşları” ve “içsel çözülme” stratejilerine yöneltmiştir.

Bu çalışma, Çin imparatorluk geleneklerinin klasikleşmiş “Yuan Jiao Jin Gong” (Uzakla İttifak Yapıp Yakındakine Saldırma) ve “Yuan Zhi Yuan” (Barbarı Barbarla Yönetme) doktrinleri ile Batı dünyasının “Doğu Sorunu” (Eastern Question), “Şarkiyatçılık” ve modern küreselleşme araçlarıyla uyguladığı asimilasyonist ve bölgesel çevreleme stratejilerini karşılaştırmalı bir analize tabi tutmaktadır.

Çalışmada, her iki medeniyetin stratejik kültürleri, askeri doktrinleri, sosyo-kültürel nüfuz mekanizmaları ve günümüz jeopolitiğine yansımaları akademik bir metodolojiyle incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Türk Jeopolitiği, Çin Stratejik Kültürü, Yuan Jiao Jin Gong, Batı Asimilasyon Paradigması, Şark Sorunu, Bozkır Diplomasisi.

Giriş: Avrasya Bozkır Dengesinin Stratejik Tipolojisi.

Klasik Avrasya jeopolitiğinde Türkler, Halford Mackinder’ın “Kara Hakimiyet Teorisi”nde belirttiği “Dünyanın Kalp Egahı” (Heartland) alanının tarihsel taşıyıcıları olmuşlardır. Merkez Avrasya bozkırlarında kurulan konfederasyonlar (Hun, Göktürk, Uygur, Selçuklu ve Osmanlı), çevresel medeniyet alanları (Rimland) olan Çin, Hint, Doğu Avrupa ve Yakın Doğu üzerinde sürekli bir jeopolitik baskı oluşturmuştur.

Bozkır göçebe-savaşçı toplumlarının askeri organizasyonu; yüksek hareket kabiliyeti, hafif atlı okçu birlikleri, merkezileşmiş stratejik istihbarat ve Liddell Hart’ın “dolaylı tutum” olarak tanımladığı hile ve manevra odaklı harp doktrinine dayanmaktayıdı.

Bu yapı karşısında, gerek yerleşik Çin tarım medeniyeti gerekse Batı’nın feodal ve ardından kapitalist devlete dayalı yapısı, askeri yöntemlerle kesin sonuç alamayacaklarını anlamışlardır. Sonuç olarak her iki medeniyet havzası, Türk siyasi teşekküllerini içten zayıflatmayı ve kendi bünyelerinde eritmeyi amaçlayan sofistike stratejik kültürler geliştirmiştir.

I. Çin Stratejik Kültürü ve Türk Politiğine Yönelik Stratejiler:

1.1. Sun Tzu ve Klasik Çin Strateji Geleneği. Çin’in dış politika ve harp anlayışı, Batı’nın Clausewitzci “düşman ordusunu imha etme” odaklı konvansiyonel anlayışından temelden ayrılır.

Sun Tzu’nun Savaş Sanatı (Sunzi Bingfa) eserinde ifadesini bulan Çin stratejik kültürü; düşmanı savaşmadan alt etmeyi, düşmanın ittifaklarını bozmayı ve savaşın maliyetini en aza indirmeyi esas alır: “En üstün zafer, savaşmadan kazanılan zaferdir. Bu nedenle stratejide en iyisi düşmanın planlarını bozmak, ikincisi düşmanın ittifaklarını dağıtmak, üçüncüsü düşman ordusuna saldırmaktır.”

Bu felsefe, Çin’in kuzeyinde bir tehdit olarak yükselen Türk (Tujue) ve Hun (Xiongnu) boylarına karşı yürütülen diplomasinin ana parametresini oluşturmuştur.

1.2. “Yuan Jiao Jin Gong” (远交近攻) Doktrini ve Uygulama Alanları.

Kelime anlamı olarak “Uzaktakilerle İttifak Kur, Yakındakine Saldır” anlamına gelen Yuan Jiao Jin Gong, Savaşan Devletler Dönemi’nde (M.Ö. 3. yüzyıl) Qin Devleti stratejisti Fan Sui tarafından kavramsallaştırılmıştır. Ancak bu strateji, Sima Qian’ın Shiji (Tarihi Kayıtlar) ve Ban Gu’nun Hanshu (Han Kitabı) eserlerinde belgelendiği üzere, Çin imparatorluklarının Göktürk ve Hun federasyonlarını parçalamasında temel bir devlet politikasına dönüşmüştür.

┌─────────────────────────┐ ÇİN İMPARATORLUĞU └────────────┬────────────┘ │

                                     ┌─────────────────────┴─────────────────────┐

                               ▼ ▼

                                  ┌──────────────────────┌──────────────────────┐

                             YAKINDAKİ TEHDİT UZAKTAKİ MÜTTEFİK (Doğu Göktürkler) (Batı Göktürkler / Tölös Boyları)

                                         └──────── ──┬───────────┘ └──────── ──┬───────────┘

            │ │ │◄──────────────── İttifak ────────────────►││ (Çevreleme & Baskı) │

                  ▼ ▼

                         ┌──────────────────────────────────────────────────────────────────┐

                          STRATEJİK SONUÇ: Yakındaki gücü zayıflat, ardından uzaktaki müttefiki hedef alarak kademeli egemenlik sağla.                                               └──────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Çin, sınırına yakın olan ve doğrudan askeri tehdit oluşturan Türk boyuna karşı mücadele ederken, daha uzakta bulunan Türk boylarıyla veya rakip hanedanlarla diplomatik ittifak kurmuştur.

– Göktürk İkili Teşkilatının İstismarı:

M.S. 581 yılında Göktürk Kağanlığı’nın Doğu ve Batı olarak ikiye bölünmesi, Çinli devlet adamı Zhangsun Sheng’in önerdiği Yuan Jiao Jin Gong ve “Yi Yi Zhi Yi” (Barbarı barbarla kontrol etme) stratejisinin doğrudan bir sonucudur.

Çin, Doğu Kağanlığı’na karşı Batı Kağanı Tardu’yu desteklemiş; Doğu Kağanlığı zayıfladıktan sonra ise Batı Kağanlığı üzerindeki baskıyı artırarak her iki yapıyı da kademeli olarak kontrol altına almıştır. 1.3. “Yi Yi Zhi Yi” (以夷制夷) ve Sosyo-Kültürel Yıkım Araçları Çin’in Türk politiğine karşı uyguladığı “İçten Yıkma” stratejisinin diğer operasyonel bileşenleri şunlardır:

– Diplomatik Evlilikler (Heqin Politikası):

Çinli prenseslerin Türk kağanları ve teginleri ile evlendirilmesi. Bu evlilikler kanalıyla Türk saraylarına yerleştirilen Çinli bürokratlar, casusluk faaliyetleri yürütmüş ve taht kavgalarını körüklemiştir.

– Kut Anlayışının ve Veraset Sisteminin İstismarı:

Türklerdeki belirsiz veraset sistemini (tahta kimin geçeceğinin net olmaması) kullanan Çin, taht adaylarını destekleyerek iç savaşlar çıkarmıştır.

– Kültürel Yumuşatma ve İpek Diplomasisi:

Göçebe savaşçıların yaşam tarzını bozmak amacıyla lüks tüketim maddeleri (ipek, porselen, çay) hediyeler adı altında sunulmuş; Türk aristokrasisi yerleşik hayata ve lükse özendirilmiştir. Bilge Kağan’ın Orhun Yazıtları’nda dile getirdiği ikaz, bu stratejinin somut bir özetidir:

“Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak imiş. Tatlı sözüyle, yumuşak ipek kumaşıyla kandırıp uzak milletleri böylece kendine yaklaştırırmış. Yaklaştıran sonra, kötü şeyleri orada öğretirmiş… Tatlı sözüne, yumuşak ipek kumaşına kanıp çok sayıda Türk milleti öldün!”

II. Batı Medeniyetinin Stratejik Kultürü ve Asimilasyon Paradigması

2.1. Doğu Sorunu (Eastern Question) ve Jeopolitik Çevreleme

Batı medeniyetinin Türk varlığına karşı geliştirdiği stratejik yaklaşım, Orta Çağ’da Haçlı Seferleri ile askeri boyutta başlamış, 19. yüzyıldan itibaren ise “Doğu Sorunu” (L’Histoire de la Question d’Orient) adı altında diplomatik, siyasi ve sosyo-kültürel bir stratejiye dönüşmüştür. Batı’nın stratejisi, Çin’in “dolaylı tutum” odaklı yaklaşımından farklı olarak, ideolojik, kurumsal ve yapısal asimilasyona dayanır.

Doğu Sorunu’nun iki temel evresi bulunmaktadır:

-Birinci Evre (1683-1918): Türklerin Avrupa’daki ilerleyişini durdurmak ve ardından Balkanlar ile Doğu Avrupa’dan tamamen çıkarmak. -İkinci Evre (1918-Günümüz): Türk siyasi varlığını Anadolu sınırları içinde tutmak, Avrasya’daki Türk topluluklarıyla bağı kesmek ve bölgeyi jeopolitik olarak parçalı tutmak.                   ┌──────────────────────────────────────────────────────────────────┐

                                                                                 BATI MEDENİYETİNİN STRATEJİK EKSENİ

└─────────────────────────────── ─┬─────────────────────────────────┘

┌───────────────────────┼───────────────────────┐

▼ ▼ ▼

┌──────────────────┐ ┌──────────────────┐ ┌──────────────────┐

SÖYLEMSEL GÜÇ STRATEJİK BÖLME KURUMSAL/HUKUKİ (Oryantalizm & (Mikro-Milliyetçi ENTANGLER Medenileştirme) Iç                                                                                                                                                                                     Savaşlar) (Bağımlılık)

└──────────────────┘   └──────────────────┘ └──────────────────┘

2.2. Şarkiyatçılık (Oryantalism) ve Epistemolojik Şiddet:

Edward Said’in kavramsallaştırdığı Şarkiyatçılık, Batı’nın Doğu’yu özne olmaktan çıkarıp bir inceleme ve müdahale nesnesi haline getirmesidir.

Batı stratejisi, Türk imajını tarihsel süreçte iki farklı kategoride kurgulamıştır:

“Barbar/İşgalci Türk” Miti: Türklerin medeniyet yıkıcı olduğu iddiası üzerinden yürütülen ideolojik meşrulaştırma (özellikle Balkan milliyetçiliklerinin kışkırtılmasında kullanılmıştır).

“Batılılaşma” Zorunluluğu: Türk toplumunun kendi tarihsel ve kültürel kodlarından kopartılarak Batı kurumlarına eklemlenmesi süreci.

2.3. Mikro-Milliyetçilik ve Etnik-Dinsel Parçalanma:

Batı’nın Osmanlı İmparatorluğu ve Orta Asya üzerindeki en etkili stratejilerinden biri, 19. yüzyıl Fransız İhtilali sonrası gelişen ulusçuluk fikirlerini Osmanlı bünyesindeki etnik ve dini azınlıklar arasında yaymak olmuştur.

İngiliz ve Fransız diplomasisi; Yunan, Sırp, Bulgar ve Ermeni cemiyetlerini destekleyerek Osmanlı merkez idaresini felç etmiştir. Aynı yaklaşım, 20. yüzyılda Sykes-Picot gibi düzenlemelerle Orta Doğu’da Türk-Arap bağlarının koparılmasında da uygulanmıştır.

III. Doğu ve Batı Stratejilerinin Karşılaştırmalı Analizi:

Çin ve Batı medeniyetlerinin Türk politiğini tasfiye etme veya denetim altında tutma stratejileri, metodolojik ve araçsal açıdan farklılıklar gösterse de nihai amaç açısından büyük benzerlik taşır.

Parametre Çin Stratejik Geleneği: (Yuan Jiao Jin Gong) Batı Asimilasyon Paradigması (Oryantalizm/Çevreleme) Temel Felsefe Sun Tzu Doktrini: Savaşmadan kazanma, içten çözme.

Clausewitz + Mackinder: Yapısal bağımlılık, ideolojik üstünlük. Ana Mekanizma İkili teşkilatı kışkırtma, taht kavgaları, Heqin (evlilik). Etnik ve dini mikro-milliyetçilik, ideolojik dönüştürme.

Kültürel Araçlar: İpek, porselen, saray lüksü ile göçebe kimliğini yumuşatma. Şarkiyatçı söylem, eğitim kurumları, kültürel Batılılaşma. Hedef Boyut Türk aristokrasisi ve kağanlık sarayı. Toplumsal yapı, azınlıklar ve entelektüel elitler. Zaman Perspektifi Döngüsel/Uzun vadeli (İmparatorluk hafızası).

IV. Günümüz Jeopolitiğindeki Yansımalar:

Çizgisel/Yapısal (Kurumsal ve ekonomik entegrasyon). Tarihsel stratejiler, 21. yüzyıl küresel siyasetinde yeni biçimler alarak devam etmektedir:

1. Çin’in Yeni İpek Yolu (Bir Kuşak Bir Yol) ve Doğu Türkistan: Çin, günümüzde Yuan Jiao Jin Gong stratejisinin modern versiyonunu ekonomik yatırımlar, altyapı projeleri ve Kuşak-Yol İnisiyatifi üzerinden uygulamaktadır.

Orta Asya Türk Cumhuriyetleri üzerindeki ekonomik nüfuzunu artırırken, Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerine yönelik demografik ve kültürel politikalarıyla bölgenin Türk kimliğini dönüştürmeyi hedeflemektedir.

2. Batı’nın Avrasya ve Kafkasya Politikaları: Batı dünyası, NATO ve AB çerçevesinde Türk dünyasının jeopolitik merkez konumunu kendi küresel dengeleri doğrultusunda yönlendirmeye çalışmaktadır.Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) güçlenmesi karşısında bölgesel güç dengelerini koruma politikası gütmektedir.

Sonuç :

Çin’in klasik “Yuan Jiao Jin Gong” doktrini ile Batı’nın “Oryantalist çevreleme ve asimilasyon” stratejileri, Türk milletinin Avrasya’daki tarihsel varlığına karşı geliştirilmiş iki ana stratejik aklı temsil etmektedir.

Çin stratejisi daha ziyade içsel fitne, diplomatik manipülasyon ve sosyo-ekonomik yumuşatma üzerine kuruluyken; Batı stratejisi ideolojik dönüşüm, kurumsal bağımlılık ve etno-dinsel parçalama araçlarına odaklanmıştır.

Türk devlet geleneğinin bu stratejiler karşısında varlığını sürdürebilmesi, tarihsel tecrübeden çıkarılan dersler doğrultusunda kendi bağımsız jeopolitik eksenini (Türk Devletleri Teşkilatı, Avrasya Denge Politikası) korumasına ve milli stratejik kültürünü dinamik tutmasına bağlıdır.

Kaynakça:

 Ban Gu. (1962). Hanshu (Han Kitabı). Pekin: Zhonghua Shuju.

 Barthold, W. (2004). Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler. İstanbul: Yol Yayınlar

 Eberhard, W. (1947). Çin Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

 Grousset, R. (2011). Bozkır İmparatorluğu: Attila, Cengiz Han, Timur. Çev. M. Reşat Uzmen. İstanbul: Ötüken Neşriyat.

 Liddell Hart, B. H. (2014). Strateji: Dolaylı Tutum. İstanbul: Kastaş Yayınları.

 Mackinder, H. J. (1904). “The Geographical Pivot of History”. The Geographical Journal, 23(4), 421437.

 Orhun Yazıtları. (Kül Tigin ve Bilge Kağan Yazıtları Metinleri). Ergin, M. (Ed.). (2010). Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.

 Roux, J. P. (2007). Türklerin Tarihi: Pasifik’ten Akdeniz’e 2000 Yıl. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.

 Said, E. W. (1998). Oryantalizm: Batı’nın Şark Anlayışları. Çev. Berna Günen. İstanbul: Metis Yayınları.

 Sima Qian. (1959). Shiji (Tarihi Kayıtlar). Pekin: Zhonghua Shuju.

 Sun Tzu. (2014). Savaş Sanatı. Çev. Adil Demir. İstanbul: Kastaş Yayınları.

 Taşağıl, A. (2002). Göktürkler I-II-III. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

 Togan, Z. V. (1981). Umumî Türk Tarihine Giriş. İstanbul: Enderun Kitabevi.