Kur’an Perspektifi ve Türk Tarihinde Kadının Yeri/Ahmet Cemal Can

3

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Tek Nefisten Doğan Medeniyet: Kur’an Perspektifi ve Türk Tarihinde Kadının Yeri

İnsanlık tarihinin en temel kurumlarından biri ailedir. Aile, yalnızca biyolojik bir birliktelik değil; ahlakın, kültürün ve medeniyetin üretildiği ilk sosyal yapıdır. Bu gerçeğin en güçlü ifadelerinden biri Kur’an-ı Kerim’de yer alan şu ayette görülür:

“Ey insanlar! Sizi tek bir nefisten yaratan, ondan da eşini yaratan Rabbinizden sakının…”

— Nisâ Suresi 1

Bu ayet insanlığın ortak kökene sahip olduğunu bildirirken aynı zamanda kadın ve erkeğin birbirini tamamlayan iki varlık olduğunu ortaya koyar. Kur’an’da aile, yalnızca toplumsal bir sözleşme değil; sevgi, merhamet ve sorumluluk üzerine kurulan ilahi bir düzen olarak tanımlanır.

Bu anlayış tarih boyunca farklı kültürlerde farklı şekillerde yorumlanmıştır. Türk medeniyetinde ise kadın ve aile kavramı, hem İslam’ın değerleriyle hem de kadim Türk töresiyle uyumlu bir şekilde gelişmiştir.

Kur’an’da Aile Kurumu ve Kadının Yeri

Kur’an’a göre evlilik insanın ruhsal ve toplumsal dengesini sağlayan bir kurumdur.

“Aranıza sevgi ve merhamet koyması O’nun ayetlerindendir.”

— Rum Suresi 21

Burada geçen iki kavram dikkat çekicidir:

Meveddet (sevgi)

İki insanın kalplerinin birbirine yönelmesini ifade eder.

Rahmet (merhamet)

Zorluklarda birbirini koruma ve fedakârlık gösterme iradesidir.

Bu nedenle Kur’an’da aile yalnızca bir birliktelik değil, insanın ahlaki gelişimini sağlayan bir eğitim alanı olarak görülür.

Kadın ve erkek arasında üstünlük değil tamamlayıcılık vardır.

Türk Töresinde Kadın ve Aile

İslam öncesi Türk toplumlarında da aile en temel sosyal kurumdur. Eski Türklerde toplum yapısı boy – oba – aile şeklinde örgütlenmiştir.

Aile:

*ekonomik üretimin merkezi

* kültürün aktarım alanı

* ahlaki eğitimin kaynağıdır.

Türk töresinde kadın, ailenin kurucu unsurudur. Bu nedenle kadına verilen değer oldukça yüksektir.

Tarihî kaynaklarda hükümdar emirlerinin şu şekilde başladığı görülür:

“Hakan ve Hatun buyuruyor ki…”

Bu ifade, kadının devlet yönetiminde meşru ve resmi bir otorite olduğunu gösterir.

Türk Devlet Geleneğinde Hatun

Türk devletlerinde hükümdarın eşi olan Hatun, devlet yönetiminde önemli bir rol oynardı.

Hatun

*kurultay toplantılarına katılabilir

*elçileri kabul edebilir

*diplomatik görevler üstlenebilirdi.

Bu durum Türk toplumunda kadının siyasi ve sosyal saygınlığını ortaya koyar.

Bazı dönemlerde hatunlar fiilen devlet yönetimini de üstlenmiştir.

Türk Tarihinde Önemli Kadın Liderler

Tomris Hatun

Saka hükümdarı olan Tomris Hatun, tarih boyunca bilinen en güçlü kadın liderlerden biridir. Pers hükümdarı II. Kiros’a karşı kazandığı zafer, onun askeri ve siyasi liderliğini göstermektedir.

Börte Hatun

Büyük imparator Cengiz Han’ın eşi olan Börte Hatun, Moğol-Türk devlet geleneğinde siyasi etkisi olan önemli bir figürdür. Devletin kuruluş sürecinde diplomatik ve sosyal dengelerin korunmasında rol oynamıştır.

Terken Hatun

Büyük Selçuklu sarayında güçlü bir siyasi figür olan Terken Hatun, devlet yönetiminde etkili olmuş ve saray politikalarında belirleyici rol oynamıştır.

Osmanlı Dönemi

Osmanlı’da kadınların toplumsal rolü büyük ölçüde vakıf faaliyetleri üzerinden devam etmiştir.

Örneğin:

* Hürrem Sultan

*Mihrimah Sultan

*Kösem Sultan

tarafından kurulan vakıflar sayesinde:

* camiler

* hastaneler

*medreseler

* imarethaneler inşa edilmiştir.

Bu faaliyetler kadınların toplumun sosyal refahına katkı sağlayan önemli aktörler olduğunu göstermektedir.

Türk Destanlarında Kadın

Türk destanları kadının toplumdaki yerini anlamak açısından önemli kaynaklardır.

Örneğin Dede Korkut Hikâyeleri’nde kadınlar:

*cesur

* akıllı

* mücadeleci

karakterler olarak anlatılır.

Bu hikâyelerde Banu Çiçek, savaşabilen ve kahramanlık gösteren bir karakterdir.

Bu anlatılar Türk kültüründe kadının aktif ve güçlü bir birey olarak görüldüğünü göstermektedir.

Kadın ve Annelik

Türk kültüründe kadının en önemli rolü anneliktir. Ancak annelik yalnızca biyolojik bir süreç değildir.

Anne:

* dilin öğretmeni

* kültürün aktarıcısı

* ahlakın kurucusudur.

Bir toplumun değerleri büyük ölçüde anneler aracılığıyla nesilden nesile aktarılır.

Bu nedenle Anadolu’da sıkça söylenen bir söz vardır:

“Ana başta taç imiş.”

Modern Dünyada Aile Krizi

Modern dünyada aile kurumunun zayıflaması birçok sosyal soruna yol açmaktadır:

* yalnızlaşma

* sosyal parçalanma

* ahlaki belirsizlik

* nesiller arası kopukluk

Bu noktada hem Kur’an’ın aile anlayışı hem de Türk kültürünün aile merkezli yapısı, modern toplum için önemli bir referans sunmaktadır.

Sonuç

Kur’an’ın “tek nefisten yaratılma” öğretisi ile Türk töresinin kadın ve aile anlayışı arasında güçlü bir uyum bulunmaktadır.

Her iki düşünce sisteminde de kadın:

* ailenin kurucu unsuru

*toplumun ahlaki merkezi

*medeniyetin taşıyıcısı

olarak kabul edilir.

Bu nedenle güçlü bir toplumun temeli sağlam aile, sağlam ailenin temeli ise değer verilen kadındır.

Kadın ve erkek birlikte insanlık medeniyetinin iki sütunu olarak görülür.

Kaynakça

1. Kur’an-ı Kerim

2. **Ziya Gökalp – Türk Medeniyeti Tarihi

3. **İbrahim Kafesoğlu – Türk Milli Kültürü

4. **Bahaeddin Ögel – Türk Kültür Tarihine Giriş

5. **Osman Turan – Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi

6. **Dede Korkut Hikâyeleri

7. **Halil İnalcık – Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ

8. **Fuat Köprülü – Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıfla