UŞŞAK MAKAMI/ Zeki ORDU

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

UŞŞAK MAKAMI

Uşşak; kelime olarak “aşık” kelimesinin çoğulu. Yani aşıklar anlamına geliyor. “Lar” ilavesi en az iki kişiyi temsil eden bir sayı. Biz şimdi matematik konusuna girmeden buradan çıkalım. Yoksa işin içinden çıkamayız.

Önce “uşşak” makamı hakkında bir giriş yapalım.

Mûsikîmizde uşşak dörtlüsüne bûselik beşlisi ilâvesiyle meydana gelen ve dügâh (la) perdesinde karar kılan basit makam

Bu makama ait bazı eserlerden örnekler vermeden önce ses benzerliği olarak dilimizde ve kültürümüzde bulunan başka bir kelimeden bahsedelim. O da “uşak” kelimesi.

Uşak: Eski Türlerde “küçük” anlamına geliyormuş.

Daha sonra; erkek hizmetçi olarak da anılır olmuş. En yaygın hali bu.

Ayrıca; şuranın veya buranın halkından olan erkek: “Rumeli uşağı.” “Karadeniz uşağı.” “Anadolu uşağı gibi anlamlarda da kullanılmış.

Halk ağzında “çocuk” olarak da bilinir.

Şimdi musikide “uşşak” makamına ait bazı eserlerin sözlerinden örnekler verelim.

İlk örneğimiz güftesi büyük şair Yahya Kemal Beyatlı, bestesi ise yine büyük bestekârlardan Münir Nurettin Selçuk’a ait “Ahaste çek kürekleri aman mehtap uyanmasın” mısraı.

“Hasret kaldım gözlerinin rengine”/  Güfte Ahemet Cengizoğlu. Beste Semahat Özdenses.

“Anar ömrünce gönül giden sevgilkileri/ “Güfte, Ahmet Kaçar;  Beste, Şükrü Tunar.

“Bir çapkın elinde oyuncak oldum”/ Güfte ve beste, Yesari Asım Arsoy.”

“Ne mektup geliyor ne haber senden /Söyle de bileyim bıktın mı benden /Her akşam güneşin battığı yerden Gözlerin doğuyor gecelerime”/ Beste, Yusuf Nalkesen; Güfte, Halit Çelikoğlu.

Görüldüğü üzere birbirinden harika eserler var uşşak makamına ait. Sadece bunlar değil elbet. Belki yüzlerce eser hem söz hem de makam olarak hafızalarımızda yer etti. Daha doğrusu yer etmişti.

Günümüz bestesi de güftesi de “cıs taka” makamından olduğu için; Latin alfabesine göre sıralanmış bazı harflere göre adlandırılmış “kuşak”ların tercihi olmuştur.

Kuşak denilince yeni nesil anlamaz. Yeni nesillerde kuşak falan kalmadı. Kimin uşağı da olduğu belli değil çoğu. Bu cümlede geçen uşak “çocuk” anlamında değil “emir eri” olarak söylenmek istemiştir.

Ben yazıyı “rast” makamında bir esere ait sözlerle bitirmek istiyorum. Beğendiğim bir makamdır. Bakalım hangi mısralara “rast” geleceğiz?

Eserimizin bestecisi de yazarı da belli değil. Çok meşhur bir eser. Oldukça da haraketli.

Şöyle başlıyor:

Ben kalender meşrebim/ Güzel çirkin aramam

Gönlüme bir eğlence isterim olsun.

Ne diyeceksin? Uşşak makamının hissiyatı yok. Rast makamında ama öyle rastladı bir kere.

Bir de il olan Uşak var.

O mevzu epey uzun…