Ramazan Orucu ve Teravih İbadetinin Bilimsel Etkileri / Ahmet Cemal CAN

2

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

RAMAZAN ORUCU VE TERAVİH İBADETİNİN BİLİMSEL ETKİLERİ: KAYNAKÇALI ANALİZ
Giriş:
Ramazan orucu (Ramadan Diurnal Intermittent Fasting – RDIF), İslam dünyasında her yıl uygulanan, gün
doğumu ile gün batımı arasında besin ve sıvı alımının kesildiği dini bir ibadet pratiğidir.

Modern beslenme ve sağlık bilimlerinde bu uygulama, zaman kısıtlı beslenme ve aralıklı oruç modelleriyle benzer etkiler gösterdiği için araştırma konusu olmuştur. Ramazan süresince gece kılınan teravih namazı ise tekrarlı fiziksel
pozisyonlar ve meditasyon benzeri dikkat eğitimi içerir.

Metabolik ve Sitokin Yanıtları :
Günlük uzun açlık süreleri RDIF’in metabolik etkilerini ortaya koymaktadır. 30 günlük Ramazan orucunun,
vücut kompozisyonu, glikoz metabolizması ve inflamasyon belirteçleri üzerinde pozitif etkiler gösterdiği
rapor edilmiştir.

Örneğin; NAFLD hastalarında yapılan gözlemsel bir çalışma da, Ramazan orucu sonrası
antropometrik parametreler, açlık glikozu, insülin düzeyleri ve inflamatuar sitokinlerde anlamlı azalma
gözlenmiştir (aliasghari ve ark., 2017) .

Ayrıca diğer çalışmalarda, RDIF’in proinflamatuar sitokin seviyelerini azalttığı ve inflamatuar durumu baskıladığı bildirilmiştir (Faris ve ark., 2012) .
İnflamasyonun azaltılması, kronik hastalıkların risk mekanizmalarıyla (örneğin kalp-damar hastalıkları ve
insülin direnci) doğrudan ilişkilidir.

Ayrıca lipid profili ve metabolik durum üzerinde de olumlu izlenimler sunan çalışmalar vardır, özellikle obez bireylerde RDIF sonrası lipid profili ve inflamasyon belirteçlerinde iyileşmeler rapor edilmiştir (Madkour ve ark., 2023) .
Nöroendokrin ve Nörotrofik Etkiler:
Nörolojik yanıtlar açısından, Ramazan orucu sırasında nörotrofik faktörler ve nörotransmitterlerin
düzeylerine bakılmıştır.

Bastani ve arkadaşlarının çalışması, Ramazan ayı boyunca BDNF (Brain-Derived
Neurotrophic Factor), serotonin ve NGF (Nerve Growth Factor) düzeylerinde anlamlı artışlar bulunduğunu
rapor etmiştir; buna karşın dopamin seviyelerinde belirgin değişiklik izlenmemiştir (Bastani ve ark., 2017) . Bu
bulgu, nöroplastisite ve sinir sistemi sağlığı açısından önem taşır; çünkü BDNF artışı öğrenme, bellek ve
sinaptik güçlenme ile ilişkilidir.

Glukoz Metabolizması ve Metabolik Sendrom:
Ramazan orucu, glikoz metabolizması ve metabolik sendrom bileşenleri üzerinde de etkiler gösterir.
Sistematik incelemeler, RDIF’in abdominal obezite, serum lipidleri, kan basıncı ve glikoz metabolizması
üzerinde küçük ama anlamlı gelişmeler sağladığını ortaya koymuştur (Pichierri ve ark., meta-analiz bulguları) .
Bununla birlikte literatürde heterojen bulgular da olup, bazı çalışmalarda glukoz homeostazı veya glikoz
metabolik risk faktörlerinde anlamlı değişiklik saptanamamıştır (Dastghaib ve ark., 2025) .

Autofaji ve Hücresel Onarım Yolları:
Kalori kısıtlaması ve uzamış açlık benzeri durumlar, otofaji adı verilen hücresel temizleme mekanizmasını
tetikleyebilir; bu, hücresel homeostazis ve stres dayanıklılığıyla ilişkilidir.

Son dönemde yapılan bir çalışmada,30 günlük Ramazan orucu sonrası otofaji başlangıç markörü Beclin-1 gen ekspresyonunda artış gözlemlendiği bildirilmiştir; bu, hücresel metabolik stres yanıtının düzenlenmesine işaret eder (Dastghaib ve ark., 2025) .

Psikolojik ve Uyku Etkileri:
Yakın tarihli bir sistematik derleme, Ramazan orucunun psikolojik sağlık üzerinde genel olarak olumlu etkileri
olduğunu ancak uyku kalitesinde karışık sonuçlar bulunduğunu rapor etmiştir. Bu derlemede incelenen
çalışmaların çoğunda depresyon, anksiyete ve stres belirtilerinde azalma gözlenirken uyükükalitesinin bazen
olumsuz etkilendiği bildirilmiştir (Ahmed ve ark., 2025) .

Teravih Namazı ve Nörofizyolojik Boyut:
Teravih namazı, tekrarlı fiziksel pozisyonlar (kıyam, rükû, secde) ve ritmik dikkat odaklanması içerir. Henüz
teravih ibadetinin nörofizyolojik etkilerine ilişkin kontrollü çalışmalar sınırlı olmakla birlikte, benzer ritmik
meditasyon ve hafif fiziksel aktivitenin parasempatik etkinin artmasına, stres tepkisinin azalmasına ve kalp
atım değişkenliğinin yükselmesine yardımcı olabileceği diğer meditatif egzersizlerde gösterilmiştir.

Tartışma ve Sınırlılıklar:
Ramazan orucunun sağlık etkileri üzerine yapılan bilimsel çalışmalar çeşitli metodolojik farklılıklar
göstermektedir: örneklem büyüklükleri, açlık süreleri, beslenme ve uyku kalitesi kontrolü, kronik hastalık
varlığı gibi faktörler bulguların heterojenliğini artırmaktadır.

Bu nedenle genel sonuçlar, bireyin yaşına, sağlık durumuna, beslenme kalitesine ve yaşam tarzına göre değişkenlik gösterebilir.

Sonuç :
Bilimsel literatür, Ramazan orucunun metabolik, inflamatuar, nörotrofik ve psikolojik belirteçler üzerinde
çeşitli olumlu etkiler gösterebileceğini ortaya koymaktadır.

Bazı çalışmalar otofaji, glikoz metabolizması, yağ profili, inflamasyon belirteçlerinin azalışı ve nörotrofik faktörlerin artışı gibi fizyolojik yanıtları desteklemektedir. Bununla birlikte, uyku düzeni ve bireysel farklılıkların sonuçlar üzerindeki etkisi de dikkatle değerlendirilmelidir. Teravih ibadeti gibi ritmik fiziksel ve zihinsel uygulamaların ek etkileri için daha kontrollü nörofizyolojik çalışmalar gereklidir.

Kaynakça (Seçme) :
1. Aliasghari F., Izadi A., Pourghassem Gargari B., Ebrahimi S. Effects of Ramadan Fasting on Body
Composition, Glucose Metabolism, and Inflammation in NAFLD Patients. J Am Coll Nutr.
2017;36(8):640–645.
2. Faris M.I., Kacimi S., Al-Kurd R.A. Intermittent fasting during Ramadan attenuates proinflammatory
cytokines and immune cells in healthy subjects. Nutr Res. 2012;32(12):947–955.
3. Madkour M.I., Islam M.T., Tippetts T.S., et al. Ramadan intermittent fasting … inflammatory markers
and lipidomics analysis Sci Rep. 2023;13:17322.
4. Bastani A., Rajabi S., Kianimarkani F. Effects of fasting during Ramadan on serotonin, dopamine,
BDNF and NGF. Neurol Int. 2017;9(2):7043.
5. Ahmed D.R., Al-Diab A.A., Ahmed J.O., et al. Systematic review: mental health benefits of Ramadan
fasting with mixed sleep effects. Neuropsychiatr Dis Treat. 2026;6:2.
6. Dastghaib S., Siri M., Rahmani-Kukia N., et al. Effect of 30-day Ramadan fasting on autophagy
pathway and metabolic outcomes. Mol Biol Res Commun. 2025;14(2):115–127.
7. Pichierri M., et al. Impact of RDIF on metabolic syndrome components: systematic review and metaanalysis. Br J Nutr. 2019