Ahir Zaman Söylemi ve Politik Mesihçilik/ Ahmet Cemal CAN

2

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Ahir Zaman Söylemi ve Politik Mesihçilik

İslam Düşüncesi, Evangelikal Teoloji ve Modern Jeopolitik Bağlamında İran–ABD–İsrail Gerilimi.

Özet

Bu çalışma, eskatolojik söylemlerin (ahir zaman anlatılarının) modern jeopolitik süreçler üzerindeki etkisini incelemektedir. Araştırma, İslam düşüncesindeki Mehdi ve Deccal anlatıları ile Batı dünyasındaki Evangelikal mesihçilik arasındaki paralellikleri analiz ederek bu söylemlerin politik hareketler üzerindeki etkisini değerlendirmektedir. Çalışmada özellikle İran–ABD–İsrail gerilimi bağlamında dini sembollerin politik mobilizasyon aracı olarak kullanılması ele alınmaktadır. Ayrıca bazı tarikat ve radikal hareketlerin Mehdi ve Deccal söylemlerini nasıl politik bir ideolojiye dönüştürdüğü incelenmektedir. Makale, modern jeopolitiğin yalnızca ekonomik ve askeri faktörlerle değil, aynı zamanda dini ve eskatolojik düşünce kalıplarıyla da  şekillendiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Eskatoloji, Mehdi, Deccal, Politik Mesihçilik, Evangelikalizm, Ortadoğu Jeopolitiği

1. Giriş

Din ile siyaset arasındaki ilişki tarih boyunca tartışılan en önemli konulardan biri olmuştur. Modern uluslararası ilişkiler literatürü uzun süre dini faktörleri ikincil bir unsur olarak değerlendirmiş olsa da son yıllarda yapılan çalışmalar dini ideolojilerin politik davranışlar üzerindeki etkisini yeniden gündeme taşımıştır. Özellikle Ortadoğu’da yaşanan siyasi krizler, dini eskatoloji ile jeopolitik stratejiler arasındaki ilişkiyi daha görünür hale getirmiştir. İran–ABD–İsrail gerilimi bu bağlamda dikkat çekici bir örnek teşkil etmektedir.

İslam dünyasında Mehdi ve Deccal anlatıları tarih boyunca varlığını sürdürmüş olup bazı dönemlerde politik hareketlerin ideolojik çerçevesine dönüşmüştür. Benzer şekilde Batı dünyasında Evangelikal hareketler İncil’deki kehanetleri modern Ortadoğu siyaseti ile ilişkilendirmiştir. Bu çerçevede bazı Evangelikal çevreler İsrail devletinin güçlenmesini Mesih’in dönüşünün bir ön şartı olarak değerlendirmektedir. Bu çalışma, söz konusu dini anlatıların modern politik hareketler üzerindeki etkisini tarihsel ve felsefi bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır.

2. Eskatoloji Kavramı ve Dinler Tarihindeki Yeri:

Eskatoloji, dünyanın sonu, kıyamet ve insanlığın nihai kaderi ile ilgili dini öğretileri ifade eden bir kavramdır. Terim Yunanca “eschatos” (son) ve “logos” (bilgi) kelimelerinden türetilmiştir. İslam düşüncesinde eskatolojik konular özellikle hadis literatüründe geniş şekilde ele alınmıştır. Bu bağlamda ahir zaman olayları arasında Al-Masih ad-Dajjal, Isa’nın yeniden gelişi ve Muhammad al-Mahdi gibi figürler yer almaktadır. Eskatolojik anlatılar yalnızca İslam’a özgü değildir. Hristiyanlık ve Yahudilik gibi semavi dinlerde de kıyamet ve kurtarıcı figürler önemli bir yer tutmaktadır.

3. İslam Düşüncesinde Mehdi İnancı

Mehdi kavramı İslam dünyasında farklı mezhepler tarafından farklı şekillerde yorumlanmıştır. Şii düşüncesinde Mehdi inancı kurumsallaşmış bir doktrin haline gelmiştir. On İki İmam inancına göre Mehdi gaybet halindedir ve kıyamete yakın bir dönemde ortaya çıkarak adaleti tesis edecektir. Sünni dünyada ise Mehdi düşüncesi daha çok tarihsel kriz dönemlerinde ortaya çıkan karizmatik lider hareketleriyle ilişkilidir. Sudan’da ortaya çıkan Mehdi hareketi bunun önemli örneklerinden biridir ve bu hareket Muhammad Ahmad tarafından başlatılmıştır. Tasavvuf geleneğinde ise Mehdi kavramı çoğu zaman manevi liderlik ve kutup anlayışıyla ilişkilendirilmiştir.

4. Evangelikalizm ve Hristiyan Mesihçiliği

Modern Batı siyasetinde eskatolojik düşüncenin en önemli temsilcilerinden biri Evangelikal hareketlerdir. Evangelikal teolojide Mesih’in ikinci gelişi merkezi bir öneme sahiptir. Bazı Evangelikal yorumlara göre İsrail devletinin güçlenmesi Mesih’in dönüşünün ön koşullarından biridir.  Bu nedenle Evangelikal çevreler İsrail’in politik ve askeri gücünü destekleyen politikaları savunabilmektedir. Bu düşünce literatürde Christian Zionism olarak adlandırılmaktadır.

5. İran Devrimi ve Eskatolojik Politik Söylem

1979 İran Devrimi sonrasında ortaya çıkan politik sistem dini ideolojinin siyasal yapıya entegre edildiği bir model oluşturmuştur.İran devriminin ideolojik lideri olan Ruhollah Khomeini, Mehdi’nin gaybet döneminde dini otoritenin yönetim yetkisine sahip olduğunu savunan Velayet-i Fakih teorisini geliştirmiştir. Bu yaklaşım eskatolojik düşüncenin modern siyasal teori ile birleştiği önemli örneklerden biri olarak değerlendirilmektedir.

6. Tarikat Söylemleri ve Politik Mesihçilik

Modern dönemde bazı tarikat ve radikal hareketlerin Mehdi söylemini politik mobilizasyon aracı olarak kullandığı görülmektedir.  Karizmatik liderlik teorisine göre dini semboller güçlü bir mobilizasyon potansiyeline sahiptir. Liderin kendisini veya hareketini ilahi bir misyonla ilişkilendirmesi takipçiler üzerinde güçlü bir bağlılık oluşturabilmektedir. Bu bağlamda Mehdi ve Deccal anlatıları bazı hareketlerde politik propaganda unsuru haline gelebilmektedir.

7. Deccal Söylemi ve Politik Demonizasyon

Eskatolojik literatürde Deccal figürü büyük bir fitne çıkaran ve insanları aldatacak bir karakter olarak tasvir edilmektedir. Modern politik söylemlerde ise bu figür zaman zaman politik düşmanların şeytanlaştırılması için kullanılan bir metafora dönüşebilmektedir. Bu durum siyaset felsefesi açısından önemli bir probleme işaret etmektedir çünkü rakiplerin mutlak kötülükle özdeşleştirilmesi toplumsal kutuplaşmayı derinleştirebilmektedir.

8. Sonuç

Bu çalışma, eskatolojik söylemlerin modern jeopolitik süreçlerde önemli bir rol oynayabildiğini göstermektedir.

Araştırmanın temel sonuçları şu şekilde özetlenebilir.

1. Mehdi ve Deccal anlatıları İslam düşüncesinde önemli bir eskatolojik çerçeve oluşturmuştur.
2. Evangelikal mesihçilik Batı siyasetinde İsrail politikaları üzerinde etkili olabilmektedir.
3. İran devrimi dini ideolojinin politik sisteme entegre edildiği önemli bir örnektir.
4. Tarikat ve radikal hareketlerin bazı yorumları eskatolojik sembolleri politik mobilizasyon aracı haline getirebilmektedir.

Bu bağlamda modern uluslararası ilişkiler literatürünün dini ve eskatolojik faktörleri daha fazla dikkate alması
gerekmektedir.

Kaynakça

Armstrong, K. (2000). Islam: A Short History. New York: Modern Library.
Cook, D. (2005). Contemporary Muslim Apocalyptic Literature. Syracuse University Press.
Esposito, J. (2011). Islam: The Straight Path. Oxford University Press.
Lewis, B. (1994). The Middle East: A Brief History of the Last 2000 Years. Scribner.
Nasr, S. H. (2006). Islamic Philosophy from Its Origin to the Present. SUNY Press.
Tibi, B. (2012). Political Islam, World Politics and Europe. Routledge.
Wessinger, C. (2011). The Oxford Handbook of Millennialism. Oxford University Press.