Ramazan, Akletme ve Medeniyet Krizi. / Ahmet Cemal CAN

3

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Ramazan, Akletme ve Medeniyet Krizi.
Kur’anî Perspektiften İman, Bilim ve İslam Dünyasının Muhasebesi.
Özet:
Bu makale, Ramazan ayının Kur’an’daki amacı çerçevesinde “takva”, “akletme” ve “adalet” kavramlarını ele
almakta; çağdaş İslam dünyasında yaşanan siyasal krizler, savaşlar ve bilimsel geri kalmışlık bağlamında bir
muhasebe önermektedir. Çalışmada özellikle Kur’an’ın akla, bilgiye ve üretime yaptığı vurgu temel alınarak;
bilimsiz iman anlayışının medeniyet üretme kapasitesini zayıflattığı savunulmaktadır. Ramazan’ın bireysel
ibadet ayı olmanın ötesinde, toplumsal bilinç ve medeniyet inşası çağrısı olduğu ileri sürülmektedir.
1. Giriş: Ramazan ve Tarihsel Sorumluluk.
İran başta olmak üzere İslam coğrafyasında Ramazan; oruç, ibadet, toplumsal dayanışma ve manevi
muhasebe ayıdır. Ancak modern dönemde Müslüman toplumların hem siyasal kırılganlıkları hem de bilim ve
teknoloji üretimindeki zayıflıkları, Ramazan’ın sadece ritüel boyutta yaşanıp yaşanmadığı sorusunu gündeme
getirmektedir.
Özellikle savaşların ve dış müdahalelerin sürdüğü bir dönemde; Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail gibi
küresel aktörlerin bölgesel askeri operasyonları karşısında İslam dünyasının parçalı ve güç odaklı tutumu,
Kur’an’ın adalet ve bilinç çağrısıyla yeniden değerlendirilmelidir.
Bu makalenin temel sorusu şudur:
Kur’an’ın “akletmez misiniz?” hitabına rağmen neden İslam dünyası bilim, teknoloji ve küresel güç
üretiminde geri kalmıştır?
2. Kur’an’da Ramazan’ın Amacı: Takva ve Bilinç.
Bakara Suresi 183. ayet:
“Ey iman edenler! Oruç size farz kılındı… Umulur ki takvaya erersiniz.”
Takva; pasif korku değil, bilinçli sorumluluktur.
Bilinç; düşünmeyi, sorgulamayı ve doğruyu aramayı içerir.
Kur’an’da yaklaşık 50’den fazla yerde akletmeye çağrı vardır:
 “Aklınızı kullanmaz mısınız?” (Bakara 44)
 “Düşünmez misiniz?” (En’am 50)
 “Bilmez misiniz?” (Bakara 16)
Bu tekrarlar, Kur’an’ın zihinsel faaliyeti imanın merkezine yerleştirdiğini gösterir.
3. İman ve Bilim İlişkisi.
Kur’an’ın ilk emri “Oku”dur (Alak 1).
Bu emir, ibadetten önce bilgiyi işaret eder.
Kur’an:
 Gökyüzünü incelemeye çağırır (Mülk 3-4),
 Yeryüzünü araştırmaya teşvik eder (Ankebut 20),
 Doğa düzenini düşünmeye yönlendirir (Yunus 101).
Bu ayetler epistemolojik bir temel sunar:
İman ile bilim çelişmez; bilakis birbirini tamamlar.
Bilimsiz İman Problemi
Bilim üretmeyen, teknoloji geliştirmeyen, sanat ortaya koymayan bir toplum:
 Kur’an’ın “akletme” çağrısını eksik uygulamış olur.
 İmanı şekle indirger.
 Ritüeli özün önüne geçirir.
Bilimsiz iman, kolayca hurafeye ve dogmatik kapanmaya dönüşebilir.
4. Medeniyet Ölçütü: Üretim ve Adalet.
Kur’an üstünlüğü güçte değil, bilinçte ve takvada görür (Hucurat 13).
Ancak takva:
 Adalet üretmelidir (Maide 8),
 Bilgi üretmelidir,
 Sistem üretmelidir.
İslam tarihine bakıldığında:
 Abbasiler döneminde Beytü’l-Hikme,
 Endülüs medeniyetinde bilim ve felsefe,
 İbn Sina, Farabi, Biruni gibi alimler,
Kur’an’ın akletme çağrısının medeniyet üretimine dönüştüğü dönemlerdir.
Bu dönemlerde Müslüman toplumlar:
 Matematikte,
 Astronomide,
 Tıpta,
 Felsefede
küresel öncü olmuşlardır.
Dolayısıyla tarihsel gerçeklik şunu gösterir:
Kur’an’ın ilim çağrısı ciddiye alındığında medeniyet yükselmiştir.
5. Günümüz Muhasebesi: Güç ve İlke Arasında.
Modern dönemde küresel sistem güç merkezlidir.
Savaşlar, askeri teknoloji ve ekonomik üstünlükle belirlenmektedir.
Eğer bugün bilim, teknoloji ve askeri kapasite başka toplumların elindeyse;
İslam dünyası şu soruyu sormalıdır:
“Biz gerçekten Kur’an’ın emrettiği akletme, araştırma ve üretme sorumluluğunu yerine getirdik mi?”
Çünkü Allah’ın koyduğu kevnî (doğal) yasalar tarafsızdır:
 Çalışan üretir.
 Araştıran keşfeder.
 Bilimsel yöntem uygulayan sonuç alır.
Bu yasalar inanca göre değil, çabaya göre işler.
6. Ramazan’ın Yeniden Yorumu.
Ramazan;
 Aç kalma pratiği değil,
 Bilinç inşasıdır.
 Bireysel arınma değil,
 Toplumsal uyanıştır.
Eğer Ramazan:
 Daha fazla düşünmeye,
 Daha sistemli çalışmaya,
 Daha üretken olmaya,
 Daha adil kurumlar kurmaya
vesile olmuyorsa; ruhu eksik kalır.
7. Sonuç:
Kur’an’ın temel çağrısı:
 Aklet.
 Araştır.
 Adil ol.
 Üret.
Bilimsiz iman eksiktir.
Aklı dışlayan dindarlık zayıftır.
Üretmeyen toplum bağımlı olur.
İslam dünyasının yaşadığı siyasal krizlerin tamamı dış müdahalelerle açıklanamaz.
İçsel muhasebe şarttır.
Ramazan, bu muhasebenin zamanıdır.
Kur’an’ın “Akletmez misiniz?” hitabı, bugün sadece bireylere değil; devletlere, toplumlara ve medeniyet
tasavvuruna yöneliktir.
Kaynakça:
1. Kur’an-ı Kerim
2. Fazlur Rahman, Islam and Modernity, University of Chicago Press.
3. Seyyed Hossein Nasr, Islamic Science: An Illustrated Study, World of Islam Festival Publishing.
4. Marshall G. S. Hodgson, The Venture of Islam, University of Chicago Press.
5. George Saliba, Islamic Science and the Making of the European Renaissance, MIT Press.
6. İbn Sina, El-Kanun fi’t-Tıb (çeşitli baskılar).
7. Al-Biruni, Tahkik ma li’l-Hind.
8. Toynbee, Arnold, A Study of History.