Hassas Ekosistemlerde Madencilik Ruhsatları/ Yük. Çevre Müh.Ahmet Cemal Can

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Hassas Ekosistemlerde Madencilik Ruhsatları:
Ordu Örneğinde Tarım, Su ve Ekosistem Üzerindeki Yapısal Risklerin Eleştirel Analizi

Yazar: Ahmet Cemal CAN

Özet
Bu çalışma, yüksek yağış rejimine, parçalı topoğrafyaya ve güçlü tarımsal üretim altyapısına sahip bölgelerde verilen madencilik ruhsatlarının çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerini incelemektedir. Ordu ili örneğinde,
özellikle fındık tarımına dayalı kırsal ekonomi ile madencilik faaliyetleri arasındaki yapısal çelişkiler ortaya konulmaktadır. Çalışma, mevcut ruhsatlandırma süreçlerinin ekosistem temelli planlama yaklaşımından uzak olduğunu ve su-toprak bütünlüğünü tehdit ettiğini savunmaktadır. Bu bağlamda, sürdürülebilirlik ilkeleri ışığında “tarım dostu madencilik” kavramı eleştirel biçimde tartışılmakta ve mevcut uygulamaların bu kavramla büyük ölçüde çeliştiği gösterilmektedir.

1. Giriş
Son yıllarda Türkiye’de madencilik faaliyetlerinin genişlemesi, özellikle doğal kaynakların yoğun olduğu ancak aynı zamanda hassas ekosistem özellikleri taşıyan bölgelerde ciddi tartışmaları beraberinde getirmiştir. Karadeniz Bölgesi ve özelde Ordu ili, bu tartışmaların merkezinde yer almaktadır. Bölgenin yoğun yağış alması, dik eğimli arazi yapısı ve zengin biyolojik çeşitliliği, madencilik faaliyetlerinin etkilerini katlayarak artırmaktadır.

Bu çalışma, madencilik ruhsatlarının yalnızca ekonomik getiri perspektifiyle değerlendirilmesinin yetersiz olduğunu; aksine ekosistem bütünlüğü, su kaynakları ve tarımsal sürdürülebilirlik açısından çok boyutlu bir analiz gerektirdiğini savunmaktadır.

2. Bölgesel Özellikler ve Ekosistem Hassasiyeti

Ordu ili, yıllık ortalama 1000–1300 mm yağış alan, yüksek nem oranına sahip ve topoğrafik olarak parçalı bir yapıya sahiptir. Bu durum, yüzey akışını hızlandırmakta ve toprak erozyonunu artırmaktadır (Atalay, 2013).

Bölgenin en önemli ekonomik faaliyeti olan fındık üretimi, doğrudan toprak kalitesi ve su rejimine bağlıdır. Türkiye’nin dünya fındık üretimindeki payı %60’ın üzerindedir ve bunun önemli bir kısmı Ordu ve çevresinden
sağlanmaktadır (FAO, 2022).

Bu bağlamda, madencilik faaliyetlerinin yalnızca lokal değil, küresel ölçekte ekonomik sonuçları da
bulunmaktadır.
3. Madencilik Ruhsatlandırma Sürecinin Yapısal Sorunları

Türkiye’de madencilik ruhsatlandırma süreci, büyük ölçüde merkeziyetçi bir yapı içerisinde yürütülmektedir.

Bu süreçte dikkat çeken temel sorunlar şunlardır:

3.1. Ekosistem Temelli Planlama Eksikliği

Ruhsatlandırma süreçlerinde, havza bazlı değerlendirme yerine parsel bazlı yaklaşım benimsenmektedir.

Bu durum, su sistemlerinin bütüncül yapısının göz ardı edilmesine neden olmaktadır (Kadıoğlu, 2019).

3.2. Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Süreçlerinin Yetersizliği

ÇED raporlarının çoğu, proje bazlı hazırlanmakta ve kümülatif etkiler dikkate alınmamaktadır. Oysa Karadeniz gibi hassas bölgelerde küçük ölçekli çok sayıda projenin toplam etkisi büyük yıkımlara yol açabilmektedir.

3.3. Yerel Katılımın Sınırlılığı

Yerel halkın karar alma süreçlerine katılımı çoğu zaman sembolik düzeyde kalmakta, bu da sosyal çatışmaları
artırmaktadır.

4. Su Kaynakları Üzerindeki Riskler

Karadeniz Bölgesi’nde madenciliğin en kritik etkisi su sistemleri üzerindedir. Özellikle:

. Asit maden drenajı (AMD)
. Ağır metal kirliliği
. Sediment taşınımı

gibi etkiler, dere ekosistemlerini doğrudan tehdit etmektedir (Younger et al., 2002).

Ordu gibi bölgelerde dere ağları son derece yoğundur ve herhangi bir kirlenme hızla geniş alanlara yayılmaktadır. Bu durum, yalnızca ekosistemleri değil, aynı zamanda içme suyu kaynaklarını da tehlikeye sokmaktadır.

5. Tarımsal Üretim ve Toprak Üzerindeki Etkiler

Madencilik faaliyetleri, özellikle üst toprağın kaybı ve yapısal bozulma yoluyla tarımsal üretimi doğrudan etkilemektedir. Fındık gibi çok yıllık bitkiler için toprak kalitesi kritik öneme sahiptir.
Toprak organik maddesinin azalması, su tutma kapasitesinin düşmesi ve mikroorganizma faaliyetlerinin bozulması, uzun vadede verim kayıplarına neden olmaktadır (Lal, 2015).

Bu bağlamda, madencilik faaliyetlerinin kısa vadeli ekonomik getirisi ile tarımsal üretimin uzun vadeli sürdürülebilirliği arasında ciddi bir çelişki bulunmaktadır.

6. “Tarım Dostu Madencilik” Kavramının Eleştirisi

Literatürde son yıllarda “tarım dostu madencilik” kavramı öne çıkmaktadır. Ancak bu kavramın uygulamada çoğu zaman teorik kaldığı görülmektedir.

Bu çalışmaya göre:
Tarım dostu madencilik, ancak aşağıdaki koşullar sağlandığında mümkün olabilir:

. Sıfır su kirliliği
.  Tam toprak rehabilitasyonu
.  Eş zamanlı doğa restorasyonu
. Yerel ekonomik entegrasyon

Mevcut uygulamalar incelendiğinde, bu kriterlerin büyük ölçüde karşılanmadığı görülmektedir.

7. Japonya ve Gelişmiş Ülke Uygulamaları ile Karşılaştırma

Japonya gibi ülkelerde madencilik faaliyetleri, sıkı çevresel düzenlemeler ve ileri teknoloji kullanımı ile yürütülmektedir. Özellikle:

. Kapalı devre su sistemleri
. Robotik madencilik teknikleri
. Zorunlu rehabilitasyon planları

bu ülkelerde standart uygulamalar arasındadır (METI, 2020).

Türkiye’de ise bu standartların henüz yaygınlaşmadığı görülmektedir.

8. Tartışma

Bu çalışma, Ordu örneğinde verilen madencilik ruhsatlarının mevcut haliyle sürdürülebilirlik ilkeleriyleuyumlu olmadığını ortaya koymaktadır. Özellikle:
. Su kaynaklarının korunamaması

. Tarımsal üretimin riske atılması

. Ekosistem bütünlüğünün bozulması

gibi faktörler, bu faaliyetlerin uzun vadeli maliyetlerinin kısa vadeli kazançlardan daha yüksek olabileceğini  göstermektedir.

9. Sonuç ve Öneriler

Sonuç olarak, Ordu gibi hassas ekosistemlerde madencilik faaliyetlerinin mevcut haliyle sürdürülmesi ciddi  çevresel ve ekonomik riskler taşımaktadır.

Öneriler:

1. Havza bazlı planlama zorunlu hale getirilmelidir

2. ÇED süreçleri kümülatif etkiyi içermelidir

3. Yerel halkın onayı yasal zorunluluk olmalıdır

4. Tarım alanları mutlak koruma kapsamına alınmalıdır

5. Rehabilitasyon yapılmadan yeni ruhsat verilmemelidir.

Kaynakça

 Atalay, İ. (2013). Türkiye’nin Ekolojik Bölgeleri.

 FAO (2022). Global Hazelnut Production Report.

 Kadıoğlu, M. (2019). İklim Değişikliği ve Türkiye.

 Lal, R. (2015). Soil degradation and sustainability. Agronomy Journal.

 METI (2020). Japan Mining Policy Report.

 Younger, P. L. et al. (2002). Mine water pollution. Kluwer Academic Publishers.